Thánh đường Hồi giáo An Giang: làng Chăm Châu Phong
Làng Chăm Châu Phong, bên bờ sông Châu Giang (thị xã Tân Châu cũ, An Giang), là nơi nên đến đầu tiên nếu bạn muốn thăm thánh đường Hồi giáo ở miền Tây: làng có nhiều thánh đường, tiêu biểu là Masjid Al Nia'Mah dựng năm 1930, và nghề dệt thổ cẩm được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là nơi sinh hoạt thật của cộng đồng nên cách đi, cách mặc và cách chụp ảnh quan trọng hơn nhiều so với một điểm du lịch thông thường.
Điều ít người biết: người Chăm ở An Giang theo Hồi giáo, khác với nhóm Chăm ở Ninh Thuận – Bình Thuận theo Bà-la-môn hoặc Bani. Vì vậy làng có thánh đường (masjid) thay vì đền tháp như ở lễ hội Katê.
Làng Chăm Châu Phong ở đâu và có gì để xem?
Làng nằm bên bờ sông Châu Giang, thuộc xã Châu Phong (trước đây là thị xã Tân Châu), tỉnh An Giang. Báo Ngôi sao (2023) ghi làng có khoảng 5.000 cư dân theo đạo Hồi. Cổng thông tin du lịch dân tộc mô tả đây là một "ốc đảo văn hóa" của Tây Nam Bộ. Những thứ bạn có thể xem:
- Các thánh đường ở trung tâm xã và các ấp lân cận (xem bảng dưới).
- Nghề dệt thổ cẩm của phụ nữ Chăm: khăn choàng, xà rông, áo dài, túi xách. Nhiều hộ đón khách xem dệt và mua sản phẩm.
- Ẩm thực mang nét Hồi giáo, dùng nhiều gia vị như nghệ, sả, quế, hồi: cà ri bò, bánh hố, cơm nị, bánh tét Chăm (theo Cổng thông tin du lịch dân tộc).
Những thánh đường nào nên ghé?
| Thánh đường | Đặc điểm (theo nguồn) | Trên Linh Địa |
|---|---|---|
| Masjid Al Nia'Mah (Nia'mah) | Tổ 4, ấp Phũm Soài, Châu Phong; dựng năm 1930; tông trắng viền xanh ngọc; còn là nơi đặt văn phòng Ban Đại diện cộng đồng Hồi giáo tỉnh và trường học Hồi giáo | Xem trang |
| Thánh đường Mubarak | Ấp Châu Giang; theo Wikipedia được cho là xây từ năm 1750; di tích cấp quốc gia | Xem trang · bài chi tiết |
| Masjid Jamiul Azhar | Ấp Châu Giang, Châu Phong; theo Dân tộc & Phát triển, hoàn chỉnh năm 1959 và trùng tu, mở rộng năm 2012 | Xem trang |
| Masjid Al Khairiyah | Xã Nhơn Hội, An Phú (cách làng Châu Phong một quãng, cùng nằm ven sông) | Xem trang |
| Jamiul Mukminin | Xã Vĩnh Hanh, Châu Thành; được báo nhận xét là thánh đường duy nhất ở An Giang có tông trắng và đen | Xem trang |
Các nguồn không hoàn toàn thống nhất về năm xây và tên gọi (một trang du lịch gọi thánh đường trung tâm của làng là Al Nia'Mah ở phần giới thiệu nhưng lại là Mubarak ở phần gợi ý), nên con số trong bảng là theo từng bài báo. Xem toàn bộ thánh đường Hồi giáo đã có dữ liệu trên bản đồ Linh Địa lọc Hồi giáo.
Đến thăm thánh đường cần ăn mặc và cư xử thế nào?
Thánh đường là nơi cầu nguyện đang hoạt động. Báo Ngôi sao và các hướng dẫn tham quan chung cho thấy những nguyên tắc sau:
- Mặc kín đáo: áo dài tay, quần hoặc váy dài. Theo Ngôi sao, khách nam nên đội mũ và khách nữ quấn khăn khi vào khu vực thờ tự.
- Cởi giày dép trước khi vào; giữ yên lặng, không chạy nhảy trong sân.
- Xin phép trước khi chụp ảnh, nhất là ảnh người đang cầu nguyện hoặc phụ nữ trong làng.
- Tránh giờ cầu nguyện: người dân cầu nguyện năm lần mỗi ngày, và thứ Sáu là buổi lễ đông nhất. Buổi sáng ngày thường thường yên tĩnh hơn.
- Không nhất thiết được vào bên trong: quy định mỗi thánh đường mỗi khác; nếu cửa đóng hoặc có người nhắc, hãy ngắm từ sân.
- Ăn uống: người Chăm Hồi giáo kiêng thịt heo và rượu bia (Wikipedia); đừng mang các thứ này vào làng. Theo Ngôi sao, người dân cũng không nuôi chó.
Quy tắc chung khi đi các nơi thờ tự có ở bài mặc gì khi đi chùa, nhà thờ, đền miếu.
Đi từ Châu Đốc đến làng Chăm bằng cách nào?
Theo Ngôi sao, từ bến sông ở Châu Đốc có thể đi tàu khoảng 15 phút đến thẳng một làng Chăm ven sông; bạn cũng có thể đi đường bộ. Giá và lịch tàu thay đổi, hãy hỏi lại tại bến. Làng nằm cách thị trấn Núi Sam không xa, nên rất hợp ghép với lộ trình hành hương An Giang. Nếu thích tìm hiểu kiến trúc, bạn sẽ thấy ảnh hưởng qua lại với chùa Tây An ở Núi Sam.
Khi nào đi thì đẹp?
Các tháng cuối năm thời tiết mát, buổi sáng ngày thường làng yên tĩnh (Ngôi sao). Tháng Ramadan và dịp lễ Roya là lúc làng đông vui nhất nhưng cũng là lúc cộng đồng bận nghi lễ, nên hãy tìm hiểu lịch Ramadan trước khi chọn ngày đi.
Câu hỏi thường gặp
Người không theo đạo Hồi có được vào thánh đường không?
Tùy từng thánh đường. Hãy hỏi người trông coi hoặc ban quản lý trước; nếu không được vào, bạn vẫn có thể ngắm kiến trúc từ sân và quanh làng.
Làng Chăm Châu Phong có mở cửa thu vé không?
Đây là làng sinh sống thật, không phải khu du lịch có cổng thu vé. Một số hộ dệt thổ cẩm bán hàng cho khách; giá do từng hộ quyết định.
Thánh đường lâu đời nhất ở An Giang là nơi nào?
Theo Wikipedia, thánh đường Mubarak ở Châu Giang được cho là ra đời năm 1750, là thánh đường Hồi giáo đầu tiên ở An Giang; thông tin dựa trên truyền ngôn và tư liệu địa phương nên khó kiểm chứng tuyệt đối.
Người Chăm An Giang có giống người Chăm Ninh Thuận không?
Cùng là người Chăm nhưng khác tín ngưỡng: nhóm ở An Giang theo Hồi giáo, nhóm Ninh Thuận chủ yếu theo Bà-la-môn hoặc Bani. Mỗi cộng đồng có lễ riêng.
Xem thêm các thánh đường khác tại trang Tôn giáo, hoặc thánh đường ở thành phố lớn trong bài thánh đường Hồi giáo ở TP.HCM.
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin du lịch vùng dân tộc thiểu số — Làng Chăm Châu Phong
- Dân tộc & Phát triển — Đến thăm những thánh đường Hồi giáo tuyệt đẹp ở An Giang
- Ngôi sao (VnExpress) — Một ngày thăm làng người Chăm ở Châu Đốc, 26/10/2023
- Wikipedia — Hồi giáo tại Việt Nam
Ảnh bìa: thảm cầu nguyện trong thánh đường làng Chăm bên sông Bassac. Ảnh: dalbera, CC BY 2.0, Wikimedia Commons.