Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn: kiến trúc, lịch sử và cuộc trùng tu
Nhà thờ Chính tòa Đức Bà Sài Gòn khởi công ngày 7/10/1877 và khánh thành đúng lễ Phục Sinh 11/4/1880, theo thiết kế của kiến trúc sư J. Bourard — phong cách Roman cải biên pha Gothic, mặt ngoài bằng gạch đỏ mang từ Pháp sang, để trần không tô trát. Điều ít người biết: suốt gần 80 năm đầu, công trình chỉ được gọi là "Nhà thờ Sài Gòn"; tên "Nhà thờ Đức Bà" chỉ xuất hiện từ năm 1959, khi tượng Đức Bà Hòa Bình được dựng trước sân.
Nhà thờ Đức Bà được xây dựng như thế nào?
| Mốc | Sự kiện |
|---|---|
| 1863 | Nhà thờ bằng gỗ được dựng bên bờ "Kinh Lớn" (nay là đường Nguyễn Huệ) |
| 8/1876 | Thi thiết kế; đồ án của J. Bourard thắng 17 đồ án khác |
| 7/10/1877 | Giám mục Colombert đặt viên đá đầu tiên |
| 11/4/1880 | Cung hiến và khánh thành vào lễ Phục Sinh |
| 1895 | Xây thêm hai mái chóp cho tháp chuông |
| 1959 | Dựng tượng Đức Bà Hòa Bình bằng đá cẩm thạch Carrara (Ý) |
| 2017 | Khởi công đại tu (29/6/2017) |
Vì sao gạch nhà thờ vẫn đỏ tươi sau hơn 140 năm?
Theo Wikipedia, toàn bộ vật liệu — từ xi măng, sắt thép đến ốc vít — đều mang từ Pháp sang. Mặt ngoài xây bằng loại gạch đặt làm riêng tại Pháp, để trần, không tô trát, có đặc tính không bám bụi rêu, nên đến nay vẫn giữ màu hồng tươi. (Các tài liệu ghi khác nhau về nơi sản xuất gạch — Toulouse hay Marseille; một số mảnh ngói có in chữ Marseille.)
Tháp chuông cao bao nhiêu, có mấy chuông?
Ban đầu hai tháp chuông cao 36,6 m, không có mái. Năm 1895, nhà thờ xây thêm hai mái chóp cao 21 m theo thiết kế của kiến trúc sư Gardes, nâng tổng chiều cao tháp lên 57 m. Hai tháp có tổng cộng sáu quả chuông; ngày lễ và Chúa Nhật, nhà thờ đổ ba chuông theo hợp âm Mi – Rê – Đô. Đồng hồ giữa hai tháp được chế tạo tại Thụy Sĩ năm 1887. Cuối năm 2022, một dàn carillon 25 chuông được lắp trong khuôn viên trước nhà thờ.
Tượng Đức Bà Hòa Bình có từ đâu?
Năm 1958, linh mục Giuse Phạm Văn Thiên đặt tạc tượng Đức Bà Hòa Bình bằng đá cẩm thạch trắng Carrara tại Pietrasanta (Ý). Tượng được chở bằng tàu, đến Sài Gòn ngày 15/2/1959 và được dựng trên bệ đá trước nhà thờ — bệ vốn để trống trước đó. Từ đây, công trình bắt đầu được gọi là Nhà thờ Đức Bà.
Cuộc đại tu nhà thờ khi nào xong?
Cuộc đại tu khởi công ngày 29/6/2017, ban đầu dự kiến xong năm 2019–2020, sau lùi đến 2027. Theo Wikipedia (dẫn thông tin tháng 12/2025 của linh mục chánh xứ – trưởng ban trùng tu), công trình khó hoàn tất vào năm 2027 như dự kiến vì nhiều hạng mục hư hỏng nặng; hạng mục hai tháp chuông dự kiến xong khoảng tháng 3–4/2026. Trong thời gian trùng tu, nên xem thông báo của giáo xứ về giờ lễ và khu vực tham quan.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn xây năm nào?
Khởi công 1877, khánh thành 1880.
Tên chính thức của nhà thờ là gì?
Vương cung thánh đường Chánh tòa Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội — nhà thờ chính tòa của Tổng Giáo phận Sài Gòn. Xem trang Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn trên Linh Địa.
Đi lễ ở Nhà thờ Đức Bà cần biết gì?
Nên xem thông báo giờ lễ của giáo xứ, ăn mặc lịch sự. Nếu là lần đầu, đọc thêm 7 Bí tích Công giáo để hiểu các nghi thức.
So sánh với một phong cách hoàn toàn khác: nhà thờ đá Phát Diệm.
Nguồn tham khảo
Ảnh bìa: Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn. Ảnh: son do, CC BY 2.0, Wikimedia Commons.