Nhà thờ đá Phát Diệm: nhà thờ Công giáo mang dáng đình chùa
Nhà thờ chính tòa Phát Diệm (Ninh Bình) — quen gọi là nhà thờ đá Phát Diệm — là quần thể nhà thờ Công giáo rộng khoảng 22 ha, xây từ năm 1875 đến 1899 hoàn toàn bằng đá và gỗ theo kiến trúc cổ Việt Nam: mái cong như đình, cột lim như chùa, tháp chuông như phương đình. Nhìn từ xa, nhiều người lần đầu đến tưởng đây là một ngôi chùa lớn — và đó chính là ý định của người xây dựng: cho thấy đạo Công giáo có thể hòa hợp với văn hóa Việt.
Ai xây nhà thờ Phát Diệm?
Quần thể được chủ trì xây dựng dần dần trong hơn 20 năm bởi linh mục Phêrô Trần Lục (dân gian quen gọi "cụ Sáu"), linh mục Địa phận Tây Đàng Ngoài từ năm 1865 và là người có uy tín lớn với cộng đồng địa phương. Theo lời hướng dẫn viên tại nhà thờ được Wikipedia dẫn, cha Trần Lục mong qua công trình này nói lên sự hòa hợp và hội nhập giữa đạo Công giáo với văn hóa dân tộc.
Quần thể nhà thờ Phát Diệm gồm những gì?
| Công trình | Năm | Điểm đặc biệt |
|---|---|---|
| Ao hồ | — | Hồ hình chữ nhật khoảng 4 ha, giữa hồ có đảo với tượng Chúa Giêsu |
| Phương đình (tháp chuông) | 1899 | Cao 25 m, ba tầng bằng đá; trên bốn góc có tượng bốn Thánh sử, nét tạc gợi tượng đền chùa |
| Nhà thờ lớn | 1891 | Dài 74 m, rộng 21 m, cao 15 m; 48 cột gỗ lim nguyên khối, hai hàng giữa cao 11 m, mỗi cột nặng khoảng 10 tấn |
| Bốn nhà thờ nhỏ | 1889–1896 | Trái Tim Chúa Giêsu, Thánh Rôcô, Thánh Giuse, Thánh Phêrô |
| Nhà thờ đá | 1883 | Mọi thứ — nền, tường, cột, chấn song — đều bằng đá; phù điêu tứ quý tùng, mai, cúc, trúc |
| Ba hang đá nhân tạo | 1875–1898 | Núi Sinh Nhật, Núi Lộ Đức, Núi Sọ |
Vì sao công trình đầu tiên lại là một "ngọn núi" nhân tạo?
Một chi tiết thú vị: công trình được dựng đầu tiên (năm 1875) là một hang đá nhân tạo đồ sộ — nay gọi là Núi Sinh Nhật — với mục đích thử độ lún của đất mới bồi vùng ven biển Kim Sơn trước khi xây các công trình nặng hàng nghìn tấn đá. Đây là cách làm kỹ thuật rất sáng tạo trong điều kiện cuối thế kỷ XIX.
Nét Việt trong một nhà thờ Công giáo thể hiện ở đâu?
- Mái cong, đầu đao như đình chùa thay cho tháp nhọn kiểu Gothic.
- Cột gỗ lim nguyên khối và kết cấu vì kèo kiểu nhà truyền thống.
- Phương đình mang dáng gác chuông chùa, với tượng Thánh sử tạc theo phong cách tượng đền chùa.
- Phù điêu tứ quý — tùng, mai, cúc, trúc — đề tài quen thuộc của mỹ thuật phương Đông.
Lễ Giáng Sinh ở Phát Diệm có gì đặc biệt?
Giáng Sinh là dịp sinh hoạt cộng đồng lớn nhất của giáo dân Giáo phận Phát Diệm và người dân Kim Sơn. Khoảng nửa tháng trước lễ, giáo dân trang hoàng nhà thờ, dựng hang đá, cây thông, đèn ông sao. Đêm Giáng Sinh có canh thức trước hang đá, Thánh lễ và rước kiệu hoa tượng Chúa Hài Đồng, cùng chương trình ca mừng trước phương đình. Xem lịch lễ Chúa Giáng Sinh.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thờ đá Phát Diệm ở đâu?
Tại xã Phát Diệm, tỉnh Ninh Bình, cách Hà Nội khoảng 120 km về phía nam. Xem trang Nhà thờ Phát Diệm trên Linh Địa để được chỉ đường.
Nhà thờ Phát Diệm xây năm nào?
Quần thể xây từ 1875 đến 1899; nhà thờ lớn khánh thành năm 1891.
Có được vào tham quan không?
Có. Khách cần ăn mặc lịch sự, giữ yên lặng, không vào khu vực cung thánh và tránh giờ Thánh lễ.
Đọc thêm: kiến trúc Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn — một phong cách hoàn toàn khác.
Nguồn tham khảo
Ảnh bìa: mặt tiền nhà thờ Phát Diệm. Ảnh: Hoangvantoanajc, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.