Đạo bản địa & Minh đạo

Chùa Tam Bửu, Phi Lai và nhà mồ Ba Chúc: Tứ Ân Hiếu Nghĩa

09/10/2026~7 phút đọc

Chùa Tam Bửu, chùa Phi Lai và nhà mồ Ba Chúc (xã Ba Chúc, tỉnh An Giang) là một cụm di tích lịch sử cấp quốc gia, được công nhận ngày 10/7/1980; trong đó Tam Bửu là tổ đình, nơi đặt Văn phòng Trung ương Đạo hội của Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa. Đây vừa là nơi sinh hoạt của một đạo bản địa Nam Bộ, vừa là nơi tưởng niệm 3.157 thường dân bị sát hại trong cuộc tấn công qua biên giới tháng 4/1978.

Vì thế, một chuyến đến Ba Chúc thường có hai tầng ý nghĩa: tìm hiểu một tôn giáo ít người biết, và dâng nén hương cho những người đã khuất. Bài này giúp bạn đi đúng, hiểu đúng và ứng xử trang trọng.

Tứ Ân Hiếu Nghĩa là đạo gì?

Theo Wikipedia, đạo do ông Ngô Lợi (tín đồ gọi là Đức Bổn Sư) khai lập ở vùng Thất Sơn. Năm khai đạo được các tài liệu ghi khác nhau: sách Địa chí An Giang ghi 1876, còn một nhà nghiên cứu cho rằng đạo ra đời tháng 5 năm Đinh Mão (1867). Ngày kỷ niệm khai đạo mà Phật hội tổ chức được tính theo mốc 5/5 âm lịch năm 1867 (theo Báo An Giang). Năm 2020, đạo lấy tên chính thức là Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa.

Điểm	Nội dung
Nền tảng	"Tu Nhân – Học Phật", đề cao hai chữ Hiếu (với ông bà, tổ tiên) và Nghĩa (với đất nước, đồng bào, nhân loại)
Tứ ân	Ơn cha mẹ, ơn đất nước, ơn Tam Bảo, ơn đồng bào và nhân loại — xem thêm Tứ ân là gì?
Thờ phượng	Thờ Phật, Thần và cúng giỗ người đã mất bằng hương, đèn, hoa, trà, quả, đồ chay; lễ lạy hai thời mỗi ngày
Tổ chức	Hệ thống "Gánh": 24 Gánh nội thôn (vùng Thất Sơn, An Giang) và 15 Gánh ngoại thôn ở một số tỉnh khác
Số tín đồ	Khoảng 78.000 người theo Ban Tôn giáo Chính phủ (qua Wikipedia), tập trung ở miền Tây Nam Bộ

Ba kỳ thọ giáo là gì và diễn ra khi nào?

Người muốn nhập đạo thọ giáo vào ba dịp rằm trong năm, ứng với Tam nguyên. Sau lễ, người nhập đạo nhận một bộ "lòng phái" giữ suốt đời. Bạn có thể tra ngày dương lịch trên Lịch lễ Linh Địa.

Kỳ	Ngày âm lịch	Ngày dương lịch năm 2027
Thượng nguyên	Rằm tháng Giêng	Thứ Bảy, 20/2/2027
Trung nguyên	Rằm tháng Bảy	Thứ Hai, 16/8/2027
Hạ nguyên	Rằm tháng Mười	Thứ Sáu, 12/11/2027

Ngoài ra, Phật hội còn có Đại lễ kỷ niệm ngày khai đạo (mốc 5/5 âm lịch, tức Thứ Tư 9/6/2027). Năm 2023, báo An Giang ghi lễ này được tổ chức sáng 21/6 dương lịch tại chùa Tam Bửu – Phi Lai, nên ngày tổ chức thực tế có thể khác ngày âm lịch gốc; hãy hỏi lại Ban Trị sự trước khi đi.

Cụm di tích Ba Chúc gồm những gì?

Khu di tích nằm ở thị trấn Ba Chúc cũ (huyện Tri Tôn), dưới chân núi Tượng, nay thuộc xã Ba Chúc, tỉnh An Giang. Ba hạng mục chính nằm sát nhau:

Chùa Tam Bửu — tổ đình của đạo, gắn với ông Ngô Lợi; theo Wikipedia, chùa được xây từ năm 1882, từng bị phá hoại và trùng tu nhiều lần. Văn phòng Trung ương Đạo hội đặt trong khuôn viên chùa.
Chùa Phi Lai — nằm đối diện Tam Bửu. Năm khởi lập được ghi 1877 hoặc 1887 tùy phần của cùng một nguồn, nên bài này không khẳng định một năm cụ thể.
Nhà mồ Ba Chúc — xây vào năm 1979 trên khoảng đất giữa hai chùa, thiết kế theo hình hoa sen úp, nơi lưu giữ hài cốt nạn nhân, kèm Bia Căm thù và nhà trưng bày.

Cả hai chùa còn nằm trong bản đồ các cơ sở của đạo trên Linh Địa; bạn có thể xem bản đồ cơ sở Tứ Ân Hiếu Nghĩa hoặc đọc phần tổng quan ở trang Tôn giáo.

Ba Chúc năm 1978: điều gì đã xảy ra?

Theo các nguồn chính thống, từ ngày 18/4/1978, quân Pol Pot vượt biên giới tấn công thị trấn Ba Chúc và trong khoảng 12 ngày đã giết hại 3.157 thường dân. Số liệu này được ghi trên Bia Căm thù tại khu di tích. Một số nguồn tính mốc kết thúc là 29/4, một số khác là 30/4/1978, nên bài này chỉ nêu mốc bắt đầu.

Hai ngôi chùa cũng là nơi nhiều người dân từng chạy vào lánh nạn. Hiện nhà mồ trưng bày 1.159 bộ hài cốt, khoảng một phần ba số nạn nhân. Đây là chứng tích lịch sử, vì vậy mọi hoạt động tham quan nên giữ không khí tưởng niệm.

Lễ giỗ tập thể nạn nhân Ba Chúc diễn ra khi nào?

Hằng năm chính quyền địa phương cùng Ban Trị sự Trung ương Phật hội Tứ Ân Hiếu Nghĩa tổ chức lễ giỗ tập thể vào ngày 16 tháng 3 âm lịch (một số năm tổ chức cả ngày 15). Nghi lễ thường gồm đánh trống khai lễ, mặc niệm, đốt đuốc hồn thiêng và dâng hương; đêm trước có nghi thức cầu siêu của Phật hội.

Năm	16/3 âm lịch	Ghi chú
2026	Thứ Bảy, 2/5/2026	Báo An Giang đưa tin lễ lần thứ 48 sáng 2/5
2027	Thứ Năm, 22/4/2027	Tính bằng bộ lịch âm của Linh Địa (15/3 âm lịch là 21/4)

Các năm có thể chỉ tổ chức một buổi; lịch cụ thể do địa phương thông báo, nên hãy xem tin Báo An Giang trước ngày lễ.

Đi thăm Ba Chúc thế nào cho trang trọng?

Trang phục: kín đáo, màu nhã; không mặc đồ bơi, quần áo ngắn hoặc có hình phản cảm.
Giữ yên lặng trong nhà mồ và khu trưng bày; nói nhỏ, tắt chuông điện thoại.
Chụp ảnh: không chụp cười đùa hay "tự sướng" trước hài cốt; nếu có biển hạn chế ảnh thì làm theo.
Khi vào chùa: chùa là nơi sinh hoạt tôn giáo đang hoạt động; hỏi ban trị sự nếu muốn vào chính điện, đừng chen ngang giờ lễ.
Giờ mở cửa: các nguồn ghi khác nhau (phổ biến là khoảng 6h–17h, vào cửa tự do). Nên gọi hỏi Ban Quản lý di tích trước, nhất là dịp lễ.

Nếu đi cả tuyến An Giang, xem thêm hành hương An Giang: núi Sam, núi Cấm, chùa Hang và Bửu Sơn Kỳ Hương và Phật Thầy Tây An.

Câu hỏi thường gặp

Chùa Tam Bửu ở Ba Chúc và các chùa tên Tam Bửu khác có phải một không?

Không. Nhiều nơi đặt tên Tam Bửu. Bài này nói về chùa Tam Bửu ở xã Ba Chúc, tổ đình của đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa.

Vào nhà mồ Ba Chúc có mất vé không?

Nhiều nguồn ghi vào cửa tự do, nhưng chưa có thông báo chính thức thống nhất; nên hỏi ban quản lý trước khi đi.

Có cần theo đạo mới được vào chùa Tam Bửu không?

Không. Khách tham quan và người đến tưởng niệm đều được đón tiếp, miễn là giữ trang nghiêm và làm theo hướng dẫn của ban trị sự.

Hài cốt trong nhà mồ là của ai?

Của một phần số nạn nhân trong vụ tấn công tháng 4/1978: nhà mồ hiện trưng bày 1.159 bộ trong tổng số 3.157 người bị sát hại.

Nguồn tham khảo

Ảnh bìa: chùa Tam Bửu ở Ba Chúc. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.