Phật giáo du nhập Việt Nam khi nào? Từ Luy Lâu đến hôm nay
Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ rất sớm — khoảng đầu Công nguyên, theo cả đường biển lẫn đường bộ — và trung tâm Phật giáo đầu tiên là Luy Lâu (nay thuộc Bắc Ninh), nơi có chùa Dâu được xem là ngôi chùa cổ nhất Việt Nam. Một dấu vết thú vị còn lại đến hôm nay: chữ "Bụt" trong truyện cổ tích chính là cách người Việt xưa phiên âm trực tiếp chữ Buddha từ tiếng Phạn — trước cả khi chữ "Phật" theo đường Trung Hoa sang.
Phật giáo vào Việt Nam bằng con đường nào?
Theo các nhà nghiên cứu, Phật giáo đến Việt Nam từ hai hướng: các nhà sư và thương nhân Ấn Độ theo đường biển, và Phật giáo từ Trung Hoa theo đường bộ. Dấu vết sớm nhất được ghi nhận qua truyền thuyết Chử Đồng Tử học đạo với một nhà sư Ấn Độ. Đến khoảng thế kỷ II, gắn với vị sư Khâu Đà La và truyền thuyết Man Nương – Thạch Quang Phật, tín ngưỡng thờ Tứ Pháp hình thành ở vùng Dâu.
Vì sao Luy Lâu là trung tâm Phật giáo đầu tiên?
Luy Lâu là lỵ sở của quận Giao Chỉ thời Bắc thuộc — một trung tâm chính trị, buôn bán và văn hóa lớn, nằm nơi giao nhau giữa sông Dâu và sông Đuống. Thương thuyền, nhà sư từ phương Nam lẫn phương Bắc đều qua đây, nên Luy Lâu sớm trở thành thủ phủ Phật giáo khi đạo Phật mới truyền vào.
Quanh vùng Dâu có năm ngôi chùa cổ thờ Phật cùng Tứ Pháp:
| Chùa | Thờ | Tượng trưng |
|---|---|---|
| Chùa Dâu (Diên Ứng, Pháp Vân) | Pháp Vân | Mây |
| Chùa Đậu | Pháp Vũ | Mưa |
| Chùa Tướng | Pháp Lôi | Sấm |
| Chùa Dàn | Pháp Điện | Chớp |
| Chùa Tổ | Man Nương | Mẹ của Tứ Pháp |
Chùa Dâu hiện là di tích quốc gia đặc biệt. Kiến trúc nay đã qua nhiều lần dựng lại, nhưng vị trí và tín ngưỡng nơi đây được xem là cổ nhất. Tháp Hòa Phong trong ảnh bìa là biểu tượng của chùa.
Phật giáo Việt Nam trải qua những giai đoạn nào?
Wikipedia tóm lược lịch sử Phật giáo Việt Nam thành bốn giai đoạn:
- Đầu Công nguyên – hết Bắc thuộc: hình thành và lan rộng. Năm 580, thiền sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi (người Ấn Độ) đến tu ở chùa Pháp Vân (chùa Dâu), lập dòng thiền đầu tiên ở Việt Nam.
- Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần: cực thịnh, Phật giáo gần như quốc giáo; các thiền sư có vai trò quan trọng trong triều đình. Đời Trần, vua Trần Nhân Tông lập Thiền phái Trúc Lâm.
- Hậu Lê – cuối thế kỷ XIX: Nho giáo được đề cao, Phật giáo suy giảm vai trò trong triều chính nhưng vẫn gắn bó với đời sống làng xã.
- Đầu thế kỷ XX đến nay: phong trào chấn hưng Phật giáo, khởi đầu mạnh từ các đô thị miền Nam. Ngày 7/11/1981, Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành lập tại chùa Quán Sứ (Hà Nội), hợp nhất 9 tổ chức, hệ phái.
Vì sao người xưa gọi Phật là "Bụt"?
Vì Phật giáo đến Việt Nam trực tiếp từ Ấn Độ trước, chữ Buddha được phiên âm thẳng thành "Bụt", "Bụt Đà". Trong truyện dân gian như Tấm Cám, ông Bụt hiện lên như một vị thần hiền lành cứu giúp người tốt. Khoảng thế kỷ IV–V, khi ảnh hưởng Phật giáo từ Trung Hoa mạnh lên, chữ "Phật" (佛) dần thay thế chữ "Bụt".
Phật giáo Việt Nam có đặc điểm gì riêng?
- Dung hợp với tín ngưỡng bản địa: chùa "tiền Phật, hậu Mẫu", thờ Tứ Pháp, thờ Thành hoàng — xem các vị được thờ trong chùa.
- Thiền – Tịnh song tu: nhiều chùa vừa tu thiền vừa niệm Phật A Di Đà.
- Có cả Bắc tông, Nam tông và Khất sĩ — xem Bắc tông và Nam tông khác nhau thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Chùa nào cổ nhất Việt Nam?
Chùa Dâu (Diên Ứng, Pháp Vân) ở Bắc Ninh thường được xem là ngôi chùa cổ nhất, gắn với trung tâm Phật giáo Luy Lâu từ đầu Công nguyên.
Việt Nam có bao nhiêu Phật tử?
Số liệu khác nhau tùy cách đếm: Ban Tôn giáo Chính phủ (2020) ghi hơn 4,6 triệu tín đồ; Giáo hội Phật giáo Việt Nam công bố gần 45 triệu người quy y Tam Bảo, khoảng 44.500 tăng ni và hơn 14.700 cơ sở thờ tự.
Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành lập năm nào?
Ngày 7/11/1981, tại chùa Quán Sứ, Hà Nội.
Nguồn tham khảo
Ảnh bìa: tháp Hòa Phong, chùa Dâu. Ảnh: ShiraAki, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.