Phật giáo Bắc tông và Nam tông khác nhau thế nào?
Phật giáo Bắc tông (Đại thừa) và Nam tông (Theravāda, Thượng tọa bộ) là hai truyền thống lớn cùng có mặt ở Việt Nam: Bắc tông phổ biến ở phần lớn chùa của người Việt, Nam tông phổ biến trong cộng đồng Khmer Nam Bộ và một số chùa người Việt. Đi một vòng miền Tây, bạn sẽ thấy rõ: có chùa sư mặc áo nâu, áo lam, thờ nhiều tượng Phật và Bồ Tát; có chùa sư đắp y vàng, chỉ thờ Phật Thích Ca, và đi khất thực buổi sáng. Hai truyền thống khác nhau ở đâu — và giống nhau ở điểm nào?
Vì sao gọi là "Bắc tông" và "Nam tông"?
Tên gọi theo con đường truyền bá. Từ Ấn Độ, một dòng đi lên phía bắc qua Trung Á, Trung Quốc rồi sang Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản — gọi là Bắc truyền. Một dòng đi xuống phía nam qua Sri Lanka rồi sang Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia — gọi là Nam truyền.
Trước đây có cách gọi "Đại thừa" (cỗ xe lớn) và "Tiểu thừa" (cỗ xe nhỏ). Ngày nay, từ "Tiểu thừa" được tránh dùng vì có thể gây hiểu lầm, thay bằng Bắc tông – Nam tông hoặc Đại thừa – Thượng tọa bộ.
Hai truyền thống khác nhau ở những điểm nào?
| Điểm | Bắc tông (Đại thừa) | Nam tông (Theravāda) |
|---|---|---|
| Kinh điển | Hán tạng (bản dịch chữ Hán), nay đọc tụng nhiều bằng tiếng Việt | Tạng Pāli |
| Hình mẫu tu tập | Nhấn mạnh con đường Bồ Tát — tu để cứu độ mọi chúng sinh | Nhấn mạnh giữ giới luật nguyên thủy, tự tu chứng |
| Thờ phụng | Nhiều tượng: Tam Thế Phật, A Di Đà, Quán Thế Âm, Địa Tạng… | Chủ yếu thờ Phật Thích Ca |
| Y áo | Áo nâu, áo lam hằng ngày; y vàng khi hành lễ | Y vàng (cam, nghệ) quấn quanh người |
| Ăn uống | Ăn chay trường | Thường ăn những gì được cúng dường, không ăn sau giờ ngọ |
| Ở Việt Nam | Phổ biến nhất, khắp ba miền | Cộng đồng Khmer Nam Bộ và một số chùa người Việt |
Hai truyền thống giống nhau ở điểm nào?
Theo các tài liệu Phật học, những điểm chung lại là phần cốt lõi:
- Cùng tôn Đức Phật Thích Ca là bậc Đạo sư.
- Cùng chấp nhận các giáo lý nền tảng như Tứ thánh đế, Bát chính đạo, Duyên khởi; Tam pháp ấn (vô thường, khổ, vô ngã); con đường Giới – Định – Tuệ.
- Cùng không thừa nhận một đấng tối cao sáng tạo và cai quản thế giới.
Nói cách khác, khác biệt nằm nhiều ở hình thức truyền thừa, nghi lễ và cách diễn đạt; còn gốc rễ là một.
Phật giáo Nam tông có mặt ở Việt Nam từ khi nào?
Theo Wikipedia, Phật giáo truyền vào Việt Nam từ rất sớm và buổi đầu mang màu sắc Nam truyền; về sau Đại thừa từ Trung Hoa dần trở thành dòng chính. Ở Nam Bộ, cộng đồng Khmer giữ truyền thống Theravāda từ lâu đời. Với người Việt, Phật giáo Nam tông được các sư Hộ Tông, Bửu Chơn, Thiện Luật… truyền bá từ Campuchia vào cuối thập niên 1930. Ngày nay, cả hai truyền thống — cùng hệ phái Khất sĩ do Tổ sư Minh Đăng Quang lập năm 1944, dung hợp hai truyền thống — đều là thành viên của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Đến chùa Nam tông cần lưu ý gì?
- Sư Nam tông không ăn sau giờ ngọ (khoảng 12 giờ trưa) — nếu muốn cúng dường thức ăn, nên mang đến buổi sáng.
- Phụ nữ không trao đồ trực tiếp vào tay sư; đặt lên khăn hoặc bàn trước mặt sư.
- Khi ngồi trong chánh điện, không duỗi chân hướng về tượng Phật hay về phía sư.
- Chùa Khmer thường có lễ lớn theo lịch riêng như Tết Chôl Chnăm Thmây (tháng 4 dương lịch) và lễ Ok Om Bok — tra ngày trên lịch Linh Địa.
Bạn có thể tìm chùa Khmer và chùa Bắc tông gần mình trên bản đồ Linh Địa. Tìm hiểu thêm cách xưng hô với tăng ni ở bài Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức khác nhau thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Phật giáo Việt Nam theo Bắc tông hay Nam tông?
Cả hai. Phần lớn chùa của người Việt theo Bắc tông (Đại thừa); cộng đồng Khmer Nam Bộ và một số chùa người Việt theo Nam tông.
Vì sao sư Nam tông ăn mặn?
Theo truyền thống Nam tông, sư sống nhờ khất thực và thọ dụng những gì thí chủ cúng dường, không tự chọn món; vì vậy không đặt nặng việc ăn chay như Bắc tông.
"Tiểu thừa" có phải là cách gọi đúng?
Nên tránh. Ngày nay giới Phật học dùng "Nam tông" hoặc "Thượng tọa bộ" (Theravāda) để tránh hiểu lầm.