Các vị Phật, Bồ Tát thường thờ trong chùa Việt: ai là ai?
Trên bàn thờ một ngôi chùa Việt (Bắc tông) thường có nhiều lớp tượng: Tam Thế Phật ở hàng trên cùng, rồi A Di Đà cùng hai Bồ Tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí, Phật Thích Ca, Di Lặc, Địa Tạng — và hai vị Hộ Pháp đứng canh ở cửa. Lần sau đến chùa, chỉ cần để ý tư thế, vật cầm tay và vị trí, bạn sẽ đoán được gần đúng vị nào là vị nào.
Tam Thế Phật là ai?
Hàng tượng cao nhất, thường gồm ba pho tượng giống nhau ngồi cạnh nhau, là Tam Thế Phật — chư Phật của ba thời: quá khứ, hiện tại và vị lai. Ba pho tượng tượng trưng rằng Phật có ở mọi thời, không riêng một thời đại nào. Vì giống nhau, khách thường nhầm là "ba tượng Phật Thích Ca".
Tây Phương Tam Thánh gồm những vị nào?
Đây là bộ ba rất quen thuộc trong chùa Việt, gắn với pháp môn Tịnh Độ — vì thế đi chùa nào cũng nghe câu "Nam mô A Di Đà Phật":
| Vị trí | Vị | Cách nhận ra |
|---|---|---|
| Giữa | Phật A Di Đà | Ngồi hoặc đứng, tay thường kết ấn hoặc cầm đài sen; giáo chủ cõi Cực Lạc phương Tây |
| Bên trái tượng Phật (phía phải người nhìn) | Bồ Tát Quán Thế Âm | Thường cầm bình nước cam lồ và cành dương liễu |
| Bên phải tượng Phật (phía trái người nhìn) | Bồ Tát Đại Thế Chí | Thường cầm hoa sen hoặc kinh |
Những vị Phật, Bồ Tát quen thuộc khác
- Phật Thích Ca Mâu Ni: vị Phật lịch sử, người sáng lập đạo Phật. Có nhiều kiểu tượng: tượng Thích Ca sơ sinh (đứng, một tay chỉ trời, một tay chỉ đất — thường đặt trong cửu long, nhất là mùa Phật Đản), tượng Tuyết Sơn (gầy, tu khổ hạnh), tượng thuyết pháp, tượng nằm nhập Niết Bàn.
- Bồ Tát Quán Thế Âm: được thờ rất phổ biến, nhiều chùa có tượng Quán Âm lộ thiên giữa sân. Có ba ngày vía trong năm — xem ngày vía Quán Thế Âm.
- Bồ Tát Địa Tạng: hình dáng một vị tỳ-kheo trọc đầu, tay cầm tích trượng và ngọc minh châu; ở Việt Nam thường được tạc cưỡi con linh thú Đế Thính. Theo kinh điển, ngài nguyện "địa ngục chưa trống, thề không thành Phật".
- Bồ Tát Di Lặc: vị Phật tương lai, kế thừa Phật Thích Ca. Ở Việt Nam thường gặp hình tượng Di Lặc bụng phệ, cười tươi, có khi nhiều trẻ nhỏ leo trèo quanh.
- Bồ Tát Văn Thù và Phổ Hiền: hai vị thường đứng hai bên Phật Thích Ca — Văn Thù (trí tuệ) cưỡi sư tử xanh, Phổ Hiền (hạnh nguyện) cưỡi voi trắng.
Hai pho tượng to dữ tợn ở cửa chùa là ai?
Đó là hai vị Hộ Pháp — thần bảo vệ chùa và Phật pháp — dân gian quen gọi "ông Thiện" và "ông Ác". Một vị mặt hiền (Khuyến Thiện), một vị mặt dữ (Trừng Ác), thường mặc giáp, cầm vũ khí. Tượng to, đặt ở hai bên lối vào để nhắc người vào chùa làm lành, lánh dữ.
Vì sao trong chùa còn thờ cả Thánh, Mẫu?
Đây là nét riêng của Phật giáo Việt Nam. Theo Wikipedia, nhiều chùa — nhất là ở miền Bắc — theo kiểu "tiền Phật, hậu Thánh" hoặc "tiền Phật, hậu Mẫu": phía trước thờ Phật, phía sau có điện thờ Mẫu, Đức Thánh Trần, Thành hoàng… Ở vùng Dâu (Bắc Ninh), các chùa cổ còn thờ Tứ Pháp — Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện (mây, mưa, sấm, chớp) — được tạc như tượng Phật. Nhiều chùa cũng có nhà thờ Tổ, nơi thờ các vị sư trụ trì đời trước. Tìm chùa gần bạn trên bản đồ Linh Địa.
Câu hỏi thường gặp
Tượng nào là Phật A Di Đà, tượng nào là Phật Thích Ca?
Khó phân biệt chỉ qua khuôn mặt. Gợi ý: nếu tượng đứng giữa Quán Thế Âm và Đại Thế Chí thì thường là A Di Đà; nếu đứng giữa Văn Thù và Phổ Hiền (sư tử xanh, voi trắng) thì thường là Thích Ca. Cách chắc nhất là hỏi người trông coi chùa.
Có cần lạy hết tất cả các ban thờ không?
Không bắt buộc. Thông thường người đi chùa lễ ở chánh điện (ban thờ Phật) trước — nếu là lần đầu, có thể đọc trước quy y Tam Bảo là gì để hiểu thêm — sau đó tùy tâm đến các ban khác như nhà Tổ, điện Mẫu.
Chùa Nam tông có thờ các vị này không?
Thường không. Chùa Nam tông chủ yếu thờ Phật Thích Ca — xem Bắc tông và Nam tông khác nhau thế nào.