Tứ Bất Tử là ai? Bốn vị thánh "không chết" của người Việt
Tứ Bất Tử là bốn vị thánh "không chết" trong tín ngưỡng Việt: Tản Viên Sơn Thánh, Phù Đổng Thiên Vương (Thánh Gióng), Chử Đồng Tử và Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Bất ngờ thú vị: trong sách xưa, danh sách này không cố định — Thánh Mẫu Liễu Hạnh chỉ được thêm vào muộn, còn trước đó có tài liệu nhắc đến hai vị thiền sư Từ Đạo Hạnh và Nguyễn Minh Không.
Bốn vị Tứ Bất Tử tượng trưng cho điều gì?
| Vị thánh | Truyền thuyết gắn với | Tượng trưng |
|---|---|---|
| Tản Viên Sơn Thánh (Sơn Tinh) | Thần núi Tản Viên (Ba Vì) — núi tổ | Ước vọng chinh phục tự nhiên, chiến thắng thiên tai |
| Phù Đổng Thiên Vương (Thánh Gióng) | Cậu bé lớn vụt đánh giặc Ân rồi cưỡi ngựa bay về trời | Tinh thần chống ngoại xâm, sức mạnh tuổi trẻ |
| Chử Đồng Tử (Chử Đạo Tổ) | Chàng trai nghèo nên duyên với công chúa Tiên Dung | Hiếu nghĩa, tình yêu, hôn nhân, sung túc |
| Thánh Mẫu Liễu Hạnh | Con gái Ngọc Hoàng, tương truyền ba lần giáng trần | Đời sống tinh thần, đức hạnh, trí tuệ, thịnh vượng, thơ văn |
Ba vị nam thần đầu tiên theo truyền thuyết có từ thời Hùng Vương và được thờ ở rất nhiều nơi từ lâu; riêng Thánh Mẫu Liễu Hạnh — vị nữ thần duy nhất — được đưa vào hệ thống thần thánh từ thời Hậu Lê.
Vì sao có thuyết nói Tứ Bất Tử có tới 6 vị?
Theo Wikipedia, tài liệu xưa nhất nhắc thuật ngữ "Tứ bất tử" là sách Dư địa chí trong Ức Trai di tập (Nguyễn Trãi). Lời chú giải của Nguyễn Tông Quai (thế kỷ XVII) kể bốn vị là: Tản Viên, Phù Đổng, Chử Đồng Tử và Từ Đạo Hạnh (Thánh Láng). Học giả Kiều Oánh Mậu (cuối XIX – đầu XX) lại dẫn danh sách gồm Tản Viên, Phù Đổng, Chử Đồng Tử và Nguyễn Minh Không (Thánh Nguyễn), rồi chép thêm Liễu Hạnh vì khi ấy "Tiên chúa chưa giáng sinh nên sách vở chưa ghi chép".
Vì vậy, có ý kiến cho rằng ngoài bốn vị quen thuộc, còn hai vị Thánh Tổ của Phật giáo thời Lý – Trần là Từ Đạo Hạnh và Nguyễn Minh Không. Các tài liệu tiếng Việt hiện đại — như truyện "Trên đỉnh non Tản" của Nguyễn Tuân — thường khẳng định bốn vị: Tản Viên, Liễu Hạnh, Chử Đồng Tử, Phù Đổng.
Lễ hội gắn với Tứ Bất Tử diễn ra khi nào?
Mỗi vị đều có lễ hội riêng; bạn có thể tra ngày trên lịch Linh Địa:
- Hội Gióng đền Phù Đổng và Hội Gióng đền Sóc — Hội Gióng được UNESCO ghi danh năm 2010.
- Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh.
- Lễ hội Chử Đồng Tử – Tiên Dung.
- Hội Phủ Dày — giỗ Thánh Mẫu Liễu Hạnh (mồng 3/3 âm lịch).
Câu hỏi thường gặp
Tứ Bất Tử gồm những ai?
Tản Viên Sơn Thánh, Phù Đổng Thiên Vương (Thánh Gióng), Chử Đồng Tử và Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
Ai là nữ thánh duy nhất trong Tứ Bất Tử?
Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
"Bất tử" nghĩa là gì?
Theo truyền thuyết, các vị không chết mà hóa thân về trời hoặc ẩn đi — như Thánh Gióng cưỡi ngựa bay lên trời, Chử Đồng Tử cùng Tiên Dung bay về trời.
Lễ hội gắn với Thánh Gióng: Hội Gióng 2027.
Nguồn tham khảo
Ảnh bìa: giếng ngọc ở đền Phù Đổng (thờ Thánh Gióng). Ảnh: Bình Giang, phạm vi công cộng, Wikimedia Commons.