Sự tích Quan Âm Thị Kính và vì sao có thành ngữ "oan Thị Kính"
Quan Âm Thị Kính là một truyện thơ Nôm kể về nàng Thị Kính — người chịu hai lần oan mà vẫn nhẫn nhục, từ bi, cuối cùng được tương truyền hóa thành Phật Quan Âm Tống Tử. Câu chuyện phổ biến đến mức "oan Thị Kính" đã thành thành ngữ chỉ nỗi oan không thể giãi bày; và theo Wikipedia, đây là tác phẩm có số lần tái bản, chuyển thể chỉ đứng sau Truyện Kiều.
Tóm tắt sự tích Quan Âm Thị Kính
Truyện kể rằng có một vị sư sắp thành Phật nhưng lỡ "thoáng tà tâm", nên Đức Phật thử thách lần cuối bằng cách cho đầu thai làm cô gái Thị Kính. Câu chuyện chia làm ba hồi:
| Hồi | Diễn biến chính |
|---|---|
| Hồi I — Oan lần thứ nhất | Thị Kính lấy chồng là Thiện Sĩ. Một đêm chồng ngủ, thấy cằm chồng có sợi râu mọc ngược, nàng cầm dao định cắt. Chồng giật mình, nghi vợ định giết mình. Thị Kính bị đuổi về nhà, nàng giả trai vào chùa tu, lấy pháp danh Kính Tâm. |
| Hồi II — Oan lần thứ hai | Thị Mầu, con nhà phú ông, lên chùa say mê chú tiểu Kính Tâm nhưng bị khước từ. Mầu ăn nằm với người khác rồi có thai, đổ cho Kính Tâm. Kính Tâm bị phạt, phải nuôi đứa con rơi ở ngoài cổng chùa mà không một lời thanh minh. |
| Hồi III — Hóa Phật | Kính Tâm nuôi đứa trẻ trong nhiều năm rồi qua đời. Khi đó mọi người mới biết Kính Tâm là phụ nữ, nỗi oan được giải. Tương truyền nàng được Phật độ thành Quan Âm Bồ Tát. |
Vì sao "oan Thị Kính" thành thành ngữ?
Cả hai lần, Thị Kính đều bị oan mà không thể minh oan: lần đầu vì một hành động vô tình, lần sau vì giữ kín thân phận nữ nhi để được tu hành. Nàng chọn nhẫn nhục chịu đựng thay vì tự biện hộ. Vì vậy, "oan Thị Kính" trở thành cách nói về một nỗi oan khuất lớn, khó giãi bày.
Ai là tác giả truyện thơ Quan Âm Thị Kính?
Từ lâu tác phẩm được xem là khuyết danh. Theo Wikipedia, hiện có hai giả thuyết:
- Theo nhà nghiên cứu Hoa Bằng: tác giả là Nguyễn Cấp, nhà văn nửa đầu thế kỷ XIX, đỗ Giải nguyên năm 1813.
- Theo gia phả họ Đỗ ở Bắc Ninh: tác giả là Đỗ Trọng Dư (1786–1868), từng làm Tri phủ Quốc Oai.
Bản in sớm nhất còn lại có từ năm Tự Đức 21 (1868). Truyện gồm khoảng 786 câu lục bát, có ít nhất 9 ấn bản Hán Nôm còn lưu ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm.
Chèo Quan Âm Thị Kính có gì nổi tiếng?
"Quan Âm Thị Kính" là một trong những vở chèo cổ tiêu biểu nhất của sân khấu chèo Việt Nam. Nhân vật Thị Mầu — lẳng lơ, táo bạo — trở thành một vai diễn kinh điển, với cảnh "Thị Mầu lên chùa" được biểu diễn rất nhiều. Đoạn trích "Nỗi oan hại chồng" còn có trong chương trình Ngữ văn trung học cơ sở.
Quan Âm Tống Tử được thờ ở đâu?
Hình tượng Quan Âm bế một đứa trẻ — Quan Âm Tống Tử ("Quan Âm đưa con") — gắn với sự tích Thị Kính và được thờ ở nhiều chùa miền Bắc. Nhiều gia đình hiếm muộn đến lễ cầu tự. Để phân biệt các hình tượng Quán Thế Âm trong chùa, xem bài các vị Phật, Bồ Tát thường thờ trong chùa và ba ngày vía Quán Thế Âm. Tìm chùa gần bạn trên bản đồ Linh Địa.
Câu hỏi thường gặp
Thị Kính có phải là nhân vật có thật?
Đây là nhân vật trong truyện thơ và sân khấu dân gian; sự tích Thị Kính hóa Quan Âm là truyền thuyết, không phải sự kiện lịch sử có ghi chép.
Quan Âm Thị Kính có liên quan gì đến Bồ Tát Quán Thế Âm?
Trong tín ngưỡng dân gian Việt, Thị Kính được xem là một hóa thân của Quán Thế Âm — đề cao đức nhẫn nhục, từ bi.
Truyện thơ Quan Âm Thị Kính dài bao nhiêu câu?
Khoảng 786 câu lục bát, theo bản do giáo sư Dương Quảng Hàm giới thiệu.
Nguồn tham khảo
Ảnh bìa: cảnh trong vở chèo "Quan Âm Thị Kính". Ảnh: USIS, phạm vi công cộng, Wikimedia Commons.