Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ và tục thờ Cá Ông của ngư dân
Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ (TP.HCM) là lễ hội cầu ngư của ngư dân, tổ chức quanh rằm tháng Tám âm lịch, có từ năm 1913 và được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023. "Ông" ở đây là cá voi — loài vật mà ngư dân miền biển tin là thần Nam Hải, vị cứu người trong giông bão. Theo lệ xưa, ai phát hiện cá voi chết dạt vào bờ phải chôn cất và để tang như để tang cha mẹ mình.
Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ diễn ra khi nào?
| Năm | Thời gian |
|---|---|
| 2023 | 28 – 30/9 |
| 2025 | 5 – 7/10 |
| 2027 (dự kiến theo 14–16/8 âm lịch) | Khoảng 14 – 16/9/2027 |
Lễ hội thường diễn ra khoảng 14 đến 16 tháng Tám âm lịch, lễ chính quanh rằm. Lịch cụ thể mỗi năm do địa phương công bố.
Cá Ông là gì, vì sao ngư dân thờ?
Theo Wikipedia, tục thờ Cá Ông có ở vùng duyên hải từ Thanh Hóa trở vào. "Cá Ông" là cá voi (và các loài cá lớn), được ngư dân xem là thần Nam Hải; triều đình từng sắc phong với danh xưng tôn kính như "Nhân ngư", "Đức ngư". Tục thờ được cho là bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ thần Biển của người Chăm, rồi được người Việt, người Hoa tiếp nhận khi mở đất phương Nam.
Ngư dân tin rằng Cá Ông thường cứu người gặp nạn giữa biển. Khoa học giải thích một phần: khi giông bão, cá voi cũng bị sóng đẩy vào gần bờ, và có lúc bơi theo thuyền — nên người đi biển cảm nhận như được "đưa" vào bờ an toàn.
"Ông lụy bờ" và tục an táng Cá Ông
- Khi cá voi chết dạt vào bờ — gọi là "ông lụy" — ngư dân tổ chức an táng trang trọng; người phát hiện đầu tiên để tang như con trưởng.
- Vài năm sau, làng cải táng, đưa xương cốt vào thờ trong lăng Ông. Nhiều lăng còn lưu giữ bộ xương cá voi khổng lồ.
- Ngày Ông lụy bờ được chọn làm ngày giỗ, cúng theo nghi thức Nghinh Ông.
- Dân gian có câu: "Thấy Ông vào làng như vàng vào tủ" — làng nào có Ông lụy, làng đó được tin là ấm no, bình yên.
Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ có những nghi lễ gì?
Tên đầy đủ của lễ hội là "Lễ hội Nghinh Ông Thủy Tướng". Các nghi lễ chính gồm:
- Viếng nghĩa trang liệt sĩ và các đình, miếu trong vùng.
- Nghinh Ông trên biển: đoàn thuyền kết hoa, cờ ra khơi rước Ông — nghi thức được mong đợi nhất.
- Rước Ông về lăng Ông Thủy Tướng, cúng tế, cầu mùa biển thuận lợi, quốc thái dân an.
- Phần hội với văn nghệ, đờn ca tài tử, thả diều, thể thao.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ có từ bao giờ?
Theo các nguồn báo chí, lễ hội bắt đầu từ năm Quý Sửu 1913.
Cá Ông là con gì?
Là cá voi (và các loài cá lớn), được ngư dân tôn kính như thần Nam Hải.
Ngoài Cần Giờ, nơi nào còn lễ Nghinh Ông?
Nhiều làng biển miền Trung và miền Nam như Vũng Tàu, Bến Tre, Phan Thiết, Cà Mau… đều có lăng Ông và lễ Nghinh Ông. Tìm các đình, lăng ven biển trên bản đồ Linh Địa; xem thêm một lễ hội tín ngưỡng lớn khác ở bài Hội Phủ Dày và các lễ trong năm trên lịch Linh Địa.
Nguồn tham khảo
- Wikipedia — Tục thờ cá Ông
- Báo Văn Hóa — Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ 2025 diễn ra từ 5–7/10
- Báo Văn Hóa — Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ năm 2023 diễn ra từ 28–30/9
- Báo Văn Hóa — Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ: lễ hội truyền thống của ngư dân miền biển
Ảnh bìa: xương cá voi trong Lăng Cá Ông, Vũng Tàu. Ảnh: BrightRaven, CC BY 3.0, Wikimedia Commons.