Đạo Cao Đài là gì? Tôn giáo Việt ra đời 1926, thờ Thiên Nhãn
Đạo Cao Đài là một tôn giáo do người Việt khai lập ở Nam Kỳ năm 1926, tên đầy đủ là Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, thờ Thượng đế (Đức Chí Tôn) qua biểu tượng con mắt trái gọi là Thiên Nhãn. Điều khiến nhiều người bất ngờ khi lần đầu bước vào một thánh thất Cao Đài: trên cùng một điện thờ có Phật Thích Ca, Lão Tử, Khổng Tử, Chúa Giêsu — và ở cửa Tòa Thánh còn có hình văn hào Pháp Victor Hugo.
Bài này giải thích ngắn gọn Cao Đài tin gì, thờ ai, sinh hoạt ra sao và vì sao những năm 2024–2026 là dịp các hệ phái kỷ niệm 100 năm khai đạo.
Tên gọi "Cao Đài" nghĩa là gì?
Theo nghĩa đen, "Cao Đài" là nơi cao — nghĩa bóng là nơi cao nhất, nơi Thượng đế ngự. Đây cũng là danh xưng rút gọn của Thượng đế trong đạo; danh xưng đầy đủ là Cao Đài Tiên Ông Đại Bồ Tát Ma Ha Tát.
Danh xưng này gói trọn tinh thần dung hợp của đạo: "Cao Đài" mang dấu Nho giáo, "Tiên Ông" là phẩm cao nhất của Đạo giáo, "Đại Bồ Tát Ma Ha Tát" là danh hiệu Phật giáo. Một số tín đồ gọi tôn giáo của mình đơn giản là Đạo Trời.
"Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ" có nghĩa gì?
Tên chính thức Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ (大道三期普度) nghĩa là con đường lớn cứu độ lần thứ ba. Theo giáo lý Cao Đài, Thượng đế đã hai lần mở đạo cứu người qua các vị giáo chủ như Phật Thích Ca, Lão Tử, Khổng Tử, Chúa Giêsu. Lần thứ ba, Thượng đế trực tiếp khai đạo — qua hình thức cơ bút — để quy các tôn giáo về một gốc.
Từ đó có tôn chỉ quen thuộc của đạo: Tam giáo quy nguyên, Ngũ chi hiệp nhất — ba nền tôn giáo lớn phương Đông (Phật, Lão, Nho) trở về một nguồn, năm nấc tu (Nhân đạo, Thần đạo, Thánh đạo, Tiên đạo, Phật đạo) hợp làm một.
Đạo Cao Đài thờ ai?
Ở ngôi cao nhất là Đức Chí Tôn (Ngọc Hoàng Thượng Đế), được thể hiện bằng Thiên Nhãn — con mắt trái, nhắc rằng Thượng đế thấy hết mọi việc. Song song với Đức Chí Tôn (phần dương) là Đức Phật Mẫu (Diêu Trì Kim Mẫu, phần âm), được tôn kính như Mẹ của vạn linh.
Bên dưới là các đấng thuộc nhiều truyền thống, xếp theo tầng bậc:
| Tầng thờ | Các đấng | Đại diện cho |
|---|---|---|
| Tam Giáo Đạo Tổ | Phật Thích Ca, Lão Tử, Khổng Tử | Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo |
| Tam Trấn Oai Nghiêm | Quan Âm Bồ Tát, Lý Thái Bạch, Quan Thánh Đế Quân | Phật đạo, Tiên đạo, Thánh đạo |
| Thánh đạo phương Tây | Chúa Giêsu | Kitô giáo |
| Thần đạo | Khương Thái Công | Thần đạo |
Cách thờ này phản ánh niềm tin cốt lõi: mọi tôn giáo đều xuất phát từ một nguồn trí tuệ, khác nhau chỉ vì hoàn cảnh và thời đại.
Đạo Cao Đài ra đời như thế nào?
Khoảng giữa năm 1925, một nhóm công chức ở Sài Gòn — trong đó có các ông Phạm Công Tắc, Cao Quỳnh Cư, Cao Hoài Sang — thử nghiệm "xây bàn", một hình thức thông linh đang thịnh hành lúc bấy giờ. Theo tài liệu của đạo, nhóm dần tiếp xúc với một đấng xưng danh "AĂÂ", về sau xưng là Cao Đài.
Ngày 7/10/1926, 28 đạo hữu ký tờ Khai Đạo gửi Thống đốc Nam Kỳ. Ngày rằm tháng Mười năm Bính Dần (19/11/1926), Lễ Khai Minh Đại Đạo được tổ chức tại chùa Từ Lâm (Gò Kén, Tây Ninh) — mốc được xem là ngày khai đạo chính thức. Chi tiết từng mốc có ở bài 100 năm Đạo Cao Đài.
Tín đồ Cao Đài sinh hoạt ra sao?
- Cúng tứ thời: bốn thời cúng trong ngày vào giờ Tý, Ngọ, Mẹo, Dậu (0 giờ, 12 giờ, 6 giờ, 18 giờ). Ngày mùng 1 và rằm có đàn cúng lớn vào giờ Tý.
- Ăn chay: tín đồ giữ ăn chay theo kỳ (ít nhất 6 hoặc 10 ngày mỗi tháng), người tu cao giữ trường chay.
- Giữ giới: Ngũ giới cấm (không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không say sưa, không nói dối) và Tứ đại điều qui.
- Áo dài trắng: tín đồ mặc áo dài trắng khi hành lễ; chức sắc mặc đạo phục ba màu vàng – xanh – đỏ theo ba phái.
- Đại lễ trong năm: lớn nhất là vía Đức Chí Tôn (mùng 9 tháng Giêng) và Hội Yến Diêu Trì Cung (rằm tháng Tám).
Tòa Thánh Tây Ninh có vai trò gì?
Tòa Thánh Tây Ninh là Tổ Đình — nơi đặt các cơ quan trung ương của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh. Công trình khởi công chính thức năm 1933, cơ bản hoàn thành năm 1947 và khánh thành ngày 1/2/1955. Khu nội ô rộng khoảng 1 km² với gần 100 công trình lớn nhỏ, là điểm hành hương lớn nhất của đạo.
Ngoài Tây Ninh, đạo Cao Đài còn nhiều hệ phái khác như Cao Đài Chiếu Minh, Cao Đài Bến Tre… mỗi hệ phái có tòa thánh, thánh thất riêng. Bạn có thể tìm thánh thất gần mình trên bản đồ Linh Địa.
Đạo Cao Đài có bao nhiêu tín đồ?
Số liệu khác nhau tùy nguồn và cách đếm: Tổng điều tra dân số 2009 ghi khoảng 808.000 người tự nhận là tín đồ Cao Đài; số liệu các tổ chức Cao Đài năm 2010 (Ban Tôn giáo Chính phủ dẫn) là hơn 2,4 triệu; một số nguồn khác ước tính 4 triệu trở lên. Dù theo cách đếm nào, Cao Đài cũng là một trong những tôn giáo lớn nhất ra đời tại Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Đạo Cao Đài thành lập năm nào?
Năm 1926. Lễ Khai Minh Đại Đạo diễn ra ngày rằm tháng Mười năm Bính Dần (19/11/1926) tại chùa Từ Lâm, Gò Kén, Tây Ninh.
Vì sao biểu tượng của Cao Đài là con mắt?
Thiên Nhãn tượng trưng Thượng đế thấy hết mọi việc, đồng thời là biểu tượng mọi dân tộc đều hiểu. Xem thêm: ý nghĩa Thiên Nhãn.
Người không theo đạo có vào Tòa Thánh Tây Ninh được không?
Được. Tòa Thánh đón khách tham quan; khách nên ăn mặc kín đáo, giữ trật tự và đi theo khu vực dành cho khách trong giờ cúng.
Đạo Cao Đài có phải là một nhánh của Phật giáo?
Không. Cao Đài là một tôn giáo riêng, dung hợp tư tưởng của Phật, Lão, Nho và Kitô giáo nhưng có giáo lý, kinh sách và tổ chức riêng.